Προσεγγίσεις στη μυσταγωγία της Ψαλτικής Τέχνης. Επιμελούνται και
παρουσιάζουν ο Πρωτοψάλτης, Διδάσκαλος της Ψαλτικής Τέχνης και
Χοράρχης του Βυζαντινού Χορού ΤΡΟΠΟΣ, Κωνσταντίνος Αγγελίδης,
και ο Πρωτοψάλτης και Μουσικολόγος, Γεώργιος Σάββας.
Η ραδιοφωνική εκπομπή «Λόγος και Μέλος» μεταδίδεται σταθερά από
το έτος 2022 στον διαδικτυακό σταθμό Pemptousia FM του Ινστιτούτου
«Άγιος Μάξιμος ο Γραικός,» εταιρεία δραστηριοποιούμενη στην έρευνα,
καταγραφή, διάσωση, διάδοση, προβολή και ανάδειξη του Παγκόσμιου
Ορθοδόξου Πνευματικού και Πολιτιστικού Πλούτου και Αποθέματος.
Η ανεξάρτητη παραγωγή «Λόγος και Μέλος» ξεκίνησε τον Φεβρουάριο
του 2022 σε επιμέλεια του Κωνσταντίνου Αθ. Αγγελίδη (Πρωτοψάλτη,
Χοράρχη του Βυζαντινού Χορού ΤΡΟΠΟΣ, και Διδασκάλου της
Ψαλτικής Τέχνης), και του Γεωργίου Β. Σάββα (Πρωτοψάλτη και
Μουσικολόγου). Αποτελεί μία από τις πλέον συστηματικές σύγχρονες
προσπάθειες στο ελληνικό ραδιόφωνο παρουσίασης, ερμηνείας και
ανάλυσης της εκκλησιαστικής Ψαλτικής (αναγνωρισμένης από την
UNESCO ως στοιχείο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της
Ανθρωπότητας) ως παραδοσιακής τέχνης και μουσικής επιστήμης,
μεταδιδόμενη σε σχεδόν καθημερινή βάση, από Δευτέρα έως Πέμπτη
στις 4 το απόγευμα. Ευθύς κατόπιν της μετάδοσής της διατίθεται δωρεάν
σε μορφή ψηφιακών αρχείων ήχου (podcasts), έχοντας δημιουργήσει
εκτεταμένο ηχητικό αρχείο αξιόλογο και πολυσχιδές θνομουσικολογικού και μουσικού ιστορικού ενδιαφέροντος, διαθέσιμο
στις πλατφόρμες Castos, Spotify και Apple Podcasts.
Ο βασικός προσανατολισμός της εκπομπής επικεντρώνει στην
ερμηνευτική και μουσικολογική προσέγγιση της ψαλτικής τέχνης. Ο
τίτλος «Λόγος και Μέλος» καθαυτός υποδηλώνει την θεμελιώδη σχέση
μεταξύ του κειμένου και της μελοποίησής του, δηλαδή την ενότητα
ποιητικού και μουσικού στοιχείου που χαρακτηρίζει την ορθόδοξη
ανατολική εκκλησιαστική μουσική παράδοση. Κάθε επεισόδιο
οργανώνεται γύρω από ένα συγκεκριμένο θέμα, το οποίο μπορεί να
αφορά είτε σε κάποιον σημαντικό ψάλτη ή μελοποιό, είτε σε μιαν
ερμηνευτική παράδοση, ένα συγκεκριμένο μέλος ή λειτουργικό είδος,
μιαν εόρτιο ημέρα ή περίοδο του εκκλησιαστικού έτους, ή και σε
συγκεκριμένη ιστορική στιγμή ή περίοδο.
Στο πλαίσιο τούτο, παρουσιάζονται ηχογραφήσεις μουσικού αισθητικού
ενδιαφέροντος, συχνά προερχόμενες τόσο από αρχειακές πηγές όσο και
από δισκογραφία, και από περισσότερο ή λιγότερο γνωστούς
εκπροσώπους της αγιορειτικής, πατριαρχικής και ευρύτερης
εκκλησιαστικής παράδοσης στην «καθ’ ημάς» Ανατολή,
επικεντρωνοντας σε κοινούς, ουσιαστικούς πολιτισμικούς κώδικες –
ξεπερνώντας τα συμβατικά σύνορα της σύγχρονης Ελλάδας και
συνομιλώντας με τα Βαλκάνια και την Μέση Ανατολή. Οι ηχογραφήσεις
αυτές δεν μεταδίδονται τυχόντως ως ακουστικό υλικό, αλλά συχνά
συνοδεύονται από σχολιασμό των χαρακτηριστικών της ερμηνείας και
της τροπικής ανάπτυξης των μελών· ενώ οι παράλληλες αναγνώσεις δεν
σύγκεινται μόνον από κείμενα αναλυτικά μουσικολογικά, αλλά συχνά
και φιλοσοφικά, ιστορικά, θεολογικά.
Σημαντικό μέρος της εκπομπής αφιερώνεται στην παρουσίαση μεγάλων
μορφών της Ψαλτικής Τέχνης, όπως πατριαρχικών ή μοναστών ψαλτών,
και ετέρων ερμηνευτών του 20 ού και 21 ου αιώνα, μέσα από την ακρόαση
και ανάλυση των ερμηνειών των οποίων, επιχειρείται η κατανόηση των
χαρακτηριστικών του ύφους τους και της συμβολής τους στην
διαμόρφωση και εξέλιξη της ζώσας ψαλτικής πράξης. Παράλληλα,
παρουσιάζονται έργα παλαιότερων μελοποιών με στόχο την ανάδειξη της
ιστορικής και μουσικής σημασίας του έργου τους.
Επιπλέον, η εκπομπή συχνά εξετάζει συγκεκριμένους ύμνους και
λειτουργικά μέλη, αναλύοντας την δομή, την μελωδική τους ανάπτυξη
και την λειτουργική τους θέση. Έτσι, καθίσταται σαφές, πως η Ψαλτική
Τέχνη αποτελεί ζωντανό λειτουργικό και αισθητικό φαινόμενο, το οποίο
συνδέεται άμεσα με την λειτουργική πράξη και την εκκλησιαστική
εμπειρία.
Διά της εκπομπής «Λόγος και Μέλος» μεταδόθηκαν και μεταδίδονται:
- σωρεία αγρυπνιών, αγιορειτικών και μη, ιστορικών
ηχογραφήσεων, όπως και νεωτέρων, - εορτολογικές εκπομπές που παρακολουθούν τον κύκλο του
μηνολογίου, και αντιστοίχως τις περιόδους του Τριωδίου και του
Πεντηκοσταρίου, - αφιερώματα σε ιεροψάλτες, σε ψαλτικούς χορούς, σε
καλλιτεχνικές συμπράξεις, στην εξωτερική κοσμική μουσική, - επιστημονικά μουσικολογικά άρθρα περί την Ψαλτική Τέχνη, από
ερευνητές και ακαδημαϊκούς, - λόγοι πατερικοί,
- ζητήματα τυπικού, όπως επίσης καισυνομιλίες των παραγωγών με σύγχρονους πατριαρχικούς
οφφικιάλους, χοράρχες, και ακαδημαϊκούς καθηγητές γύρω από το
ψαλτικό αντικείμενο.